Film dokumentalny

W ramach projektu powstanie film dokumentalny “TO BYŁ LIPIEC 1945”, którego założeniem będzie upowszechnianie historii polskiego podziemia niepodległościowego, ukazanego przez pryzmat powojennych losów żołnierzy Armii Krajowej z rejonu Suwałk i Augustowa. W filmie zostaną przedstawione unikalne wspomnienia ostatnich żyjących świadków Obławy Augustowskiej – największej, zaraz po Katyniu, tragedii Polaków, która wydarzyła się w dwa miesiące po zakończeniu II wojny światowej na ziemi augustowskiej.

W filmie wydarzenia związane z Obławą Augustowską zostaną ukazane z dwóch perspektyw: z jednej strony będzie to obraz historyczny, narracja wierna historycznym faktom, przedstawiająca początek wojny, tworzenie się podziemia niepodległościowego, walkę zbrojną oraz ponury okres powojenny i tragedię Obławy Augustowskiej, z drugiej strony intymna analiza etosu żołnierzy Armii Krajowej ukazanego przez pryzmat konkretnych ludzkich historii – często bardzo młodych ludzi, ich patriotycznych motywacji, odwagi i lojalności wobec najwyższych wartości. Film zaprezentuje intymne zwierzenia oraz nigdy nie wypowiedziane cierpienia świadków tragedii z lipca 1945 r., ukaże losy rodzin wciąż oczekujących na wiadomość: “gdzie leżą zwłoki ofiar NKWD i MO”. Film będzie hołdem dla odważnych ludzi oraz ich trudnej historii rozgrywającej się na tle niezwykle pięknej krainy: Suwalszczyzny. Zrealizowany materiał filmowy będzie łączył formę dokumentalną z kreacją animowaną, stanowiącą rekonstrukcję wydarzeń historycznych.

W filmie zostanie zaprezentowana również lokalna twórczość artystyczna inspirowana Obławą Augustowską, która w pamięci mieszkańców wciąż jest wydarzeniem żywym i budzącym emocje. W projekcie zostanie wykorzystany komiks, narysowany przez więźnia zakładu penitencjarnego z Suwałk – sugestywny obraz historyczny, narracja wierna historycznym faktom, przedstawiająca początek wojny, tworzenie się podziemia zbrojnego i opowieść o tragedii Obławy Augustowskiej, zostaną również wykorzystane ballady o tematyce historycznej tworzone przez Grzegorza Kucharzewskiego – śpiewaka i twórcę pieśni związanych z tradycjami i historią regionu. Istotnym tematem poruszonym w filmie będą także zjawiska kulturowe pojawiające się na terenie Podlasia, wywodzące się z pamięci o tragedii miejscowej ludności – narracja historyczna w formie komiksu, ballady opowiadające o historii regionu a także nietypowy motyw symboliki naturalnego krajobrazu – rozrzucone głazy narzutowe – stanowiące w świadomości lokalnej „pomniki” upamiętniające nieodnalezione miejsca pochówku ofiar Obławy.

Najważniejsze w tym filmie – to „zdążyć przed czasem, który może odejść” wraz odchodzącymi świadkami najnowszej historii Polski. Większość świadków tamtych wydarzeń to w chwili obecnej osoby w podeszłym wieku. Niektórzy z nich już odeszli. Film opowie o dramacie ponad tysiąca zaginionych (pomordowanych) osób, których rodziny do dziś nic nie wiedzą o miejscu pochówku swoich najbliższych. Magia liczb wielkich w tym przypadku zawodzi: czy ofiar było 592, czy 1500, czy może jeszcze więcej? Dla naszych bohaterów filmowych i świadków tych ponurych wydarzeń liczba ostateczna jest abstrakcją. Liczy się osoba, Mariusz, Zyta, Stanisław… Na przykładzie 6 osób – świadków i ich zaginionych członków rodzin, zrekonstruujemy powtarzalne fakty dotyczące tragedii z lipca 1945 roku: porwanie nocą, aresztowanie na podstawie fikcyjnych zarzutów, tortury …i najgorsze, brak możliwości godnego pochówku.

Film posiada trzy równoległe warstwy narracyjne:
– dokumentalną – zwierzenia i intymne opowieści świadków,
– kreacyjną – składającą się z fotografii i archiwaliów
– rekonstrukcyjną – składającą się z filmowych animacji sięgających początków II wojny światowej, Jałty, partyzantki VIN i AK, historii porwań, perfidii NKWD we współpracy z MO oraz społecznej komisji śledczej powołanej w latach 80-tych XX wieku (animacje zostaną zrealizowane na podstawie rysunków pochodzących z komiksu więźnia z zakładu penitencjarnego w Suwałkach).

W filmie pojawia się figura stylistyczna „przewodnika / zwiadowcy”, osoby którą zobaczymy na ekranie kilkukrotnie. To Teresa Kaczorowska, pisarka i dziennikarka od lat zajmująca się tematem Obławy Augustowskiej. Napisała dwie (wznawiane) książki o rodzinach ofiar Obławy. Pomoże widzowi rozpoznać bohaterów – świadków, jednocześnie minimalizując rolę lektora.

Postacią numer jeden jest zaginiona Zyta Kucharzewska. Reprezentuje ona nieme ofiary, i typowe losy bohaterów filmu. Młodość przed wybuchem wojny, działalność w podziemiu niepodległościowym oraz ostatnie dni i godziny życia, o których opowiadają świadkowie, stanowią oś dramatyczną obrazu. Ważnym bohaterem historii jest także ksiądz prałat Stanisław Wysocki (lat 84). Jego obecność w filmie jest bezcenna. Przedstawione przez niego relacje – jako naocznego świadka porwania sprzed domu trzech członków rodziny, udział w pracach IPN i prokuratury oraz aktywność w mediach i społeczna funkcja osoby, która służy duchowym wsparciem dla rodzin Obławy Augustowskiej – stanowi repetycję schematu powtarzalności losów kilkuset (kilku tysięcy?) ofiar komunistycznego terroru z terenów Podlasia.

Ponure wydarzenia historyczne zderzą się w filmie z niewymownym pięknem krajobrazu pojezierza i wysoczyzny Suwalskiej oraz unikalną Puszczą Augustowską, niebem północy. Kameralny, wyciszony klimat filmu znajdzie swój szczególny wyraz w zderzeniu z prezentowanym
dramatem losów ludzkich.

Czas emisji filmu: 52 min.
Gatunek: dokument kreacyjny.
Format: HD dla telewizji.

Scenariusz i reżyseria: Waldemar Czechowski
Produkcja: FILMFORUM