Obława Augustowska

Wiemy dziś, że liczące około 45 tysięcy żołnierzy, regularne oddziały Armii Czerwonej oraz jednostki 62. Dywizji Wojsk Wewnętrznych NKWD, wspomaganych przez polskie UB, MO i 160 polskich żołnierzy I Praskiego Pułku Piechoty wkroczyły w lipcu 1945 roku na teren Puszczy Augustowskiej i przeprowadziły zakrojoną na dużą skalę akcję pacyfikacyjną. Zatrzymano ponad 7 tysięcy osób podejrzanych o działalność w podziemiu niepodległościowym, których uwięziono w kilkudziesięciu miejscach. Tylko część aresztowanych w Obławie powróciła do domów. Do dziś nie wiadomo, co stało się z dużą liczbą zaginionych, jak ich zamordowano, gdzie, w jakich miejscach zostały zakopane zwłoki. Byli to głównie Polacy, ale także Litwini i Białorusini – przed 1939 rokiem obywatele Polski.

Pomnik w Gibach – plenerowy memoriał stworzony przez prof. Andrzeja Strumiłło

Do tej pory podawano, że liczba ofiar Obławy Augustowskiej wynosi 592 osoby. Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku prowadzi w tym kierunku śledztwo. W świetle ostatnich badań, szczególnie od czasu ujawnienia tajnych szyfrogramów przez Nikitę Pietrowa ze Stowarzyszenia „Memoriał” w Moskwie, wiadomo, że ofiar obławy było więcej. Nikita Pietrow twierdzi, że może nawet około 2 tysięcy.

W Polsce w ostatnich latach historia odkrywana i poznawana na nowo pokazuje jasno – Inka – bohaterska łączniczka nie była tylko jedna. Katyń nie był tylko jeden. Reżim sowiecki i marionetkowy PRL można zrozumieć dopiero po latach. Projekt udokumentuje i utrwali relacje świadków oraz ich rodzin. Bohaterowie opowiedzą o pierwszych odważnych, którzy 20 lat temu, mimo szykan (już po 1989 roku) zaczęli zbierać dokumenty o pomordowanych członkach swoich rodzin.

Dzięki realizacji projektu, zostanie podniesiony temat Obławy Augustowskiej, wciąż finalnie nie wyjaśniony, nie wprowadzony do dyskusji publicznej, stanowiący trudne i przemilczane zagadnienie, nieprzedostające się do szerokiej świadomości społecznej. Realizacja projektu może okazać się ostatnią szansą na udokumentowanie wspomnień świadków historii, niezwykle istotnych dla zachowania pamięci o tych wydarzeniach, upowszechnienia wiedzy na ich temat oraz prowadzenia badań mających na celu rozwiązywanie niejasności dotyczących tego ponurego fragmentu w dziejach naszego narodu. Dramat Obławy Augustowskiej jest wciąż bardzo żywy wśród lokalnej społeczności, w której nie brak rodzin dotkniętych tą tragedią.

Powszechne na Podlasiu głazy narzutowe stanowią w świadomości lokalnej „pomniki” upamiętniające dotychczas nieodnalezione miejsca pochówku ofiar Obławy Augustowskiej.

Projekt ma na celu także zbadanie zjawisk kulturowych pojawiających się na terenie Podlasia, wywodzących się z pamięci o tragedii miejscowej ludności – lokalni artyści tworzą narracje historyczne m.in. w formie komiksów, ballad opowiadających o historii regionu a także pojawiający się, nietypowy motyw symboliki naturalnego krajobrazu – rozrzuconych głazów narzutowych – stanowiących w świadomości lokalnej „pomniki” upamiętniające nieodnalezione miejsca pochówku ofiar Obławy.